W.Code Boshlash
Linux moduli

Dars 03DEVOPS FUNDAMENTALSDEVOPS FOUNDATIONS

Linux fayl tizimi qanday tuzilgan

Hamma narsa bitta / papkadan boshlanishi, /etc, /var, /home va /usr nima uchun kerakligi, absolute va relative path, cd va ls bilan fayl tizimi boʻylab yurish.

11 daqiqa

Windowsda fayllar C: va D: disklarida turadi. Linux serverida esa disk harflari yoʻq. Unda sozlamalar, loglar va dasturlar qayerda saqlanadi?

Notanish serverda xatoni qidirayotganda birinchi savol doim bir xil: “bu ilovaning sozlamasi va logi qayerda?”. Linuxda bunga deyarli har doim bir xil javob bor, chunki papkalar umumiy qoida boʻyicha joylashtiriladi. Bu qoidani bilsangiz, istalgan serverda adashmay yurasiz.

Hamma narsa bitta / dan boshlanadi

Linuxda file system Fayllar va papkalar diskda qanday joylashishi va nomlanishini belgilaydigan tuzilma; Linuxda u / dan boshlanadigan bitta daraxt. bitta katta daraxtga oʻxshaydi. Daraxtning ildizi / deb yoziladi va “root papka” deyiladi. Qolgan hamma narsa uning ichida: tizim fayllari, foydalanuvchilarning uy papkalari, hatto ulangan ikkinchi disk ham.

Papka inglizcha directory Papka; ichida fayllar va boshqa papkalar saqlanadi. deyiladi. Har bir papkaning ichida fayllar va boshqa papkalar boʻlishi mumkin. Papkalar / belgisi bilan ajratib yoziladi: /var/log — bu / ichidagi var papkasi, uning ichidagi log papkasi.

Shuni yodda tuting: / belgisi ikki xil vazifada keladi. Yoʻl boshida u root papkani bildiradi, yoʻl ichida esa papkalarni bir-biridan ajratadi. /root esa butunlay boshqa narsa: bu root foydalanuvchisining uy papkasi.

  1. /
  2. var
  3. log
  4. nginx
  5. access.log
1-qadam, /: Root papka: daraxtning ildizi, hamma yoʻl shu yerdan boshlanadi.

Yoʻlni chapdan oʻngga, ildizdan bargga qarab oʻqing. Har bir / dan keyin bir pogʻona ichkariga tushasiz.

Asosiy papkalar nima uchun kerak?

Papkalar tasodifiy joylashtirilmagan. Ularning vazifasi fhs Filesystem Hierarchy Standard — Linuxda qaysi papkada nima saqlanishini belgilaydigan umumiy standart. (Filesystem Hierarchy Standard) degan umumiy standartda yozilgan. Debian, Ubuntu va Rocky Linux shu standartga amal qiladi, shuning uchun quyidagi papkalar hammasida bir xil maʼnoga ega:

PapkaNima saqlanadiQachon kerak boʻladi
/etcTizim va ilovalarning sozlama fayllariIlova sozlamasini oʻzgartirganda
/var/logLog fayllarXatoni qidirganda
/homeOddiy foydalanuvchilarning uy papkalariOʻz fayllaringiz bilan ishlaganda
/rootroot foydalanuvchisining uy papkasiAdministrator sifatida ishlaganda
/usr/binOʻrnatilgan dasturlar: ls, cat, grepDastur qayerda turganini bilish uchun
/optPaket menejeridan tashqari oʻrnatilgan ilovalarQoʻlda oʻrnatilgan dasturni qidirganda
/tmpVaqtinchalik fayllar, qayta yoqilganda oʻchishi mumkinSinov uchun fayl kerak boʻlganda

Bu standart avtomatlashtirish uchun ham muhim. Ansible playbooki, Dockerfile yoki monitoring agenti sozlamalarni /etc dan, loglarni /var/log dan qidiradi. Hamma serverda papkalar bir xil joylashgani uchun bitta skript yuzlab serverda oʻzgarishsiz ishlaydi.

Jadvalni yodlash shart emas, bitta qoidani eslab qoling: sozlama /etc da, log /var/log da, sizning fayllaringiz /home da. Serverdagi ishlarning katta qismi shu uch joyda oʻtadi.

Debian 12 serverida root papkani koʻrsangiz, standart papkalarning hammasini koʻrasiz:

bash
ls /
bin   dev  home  lib64  mnt  proc  run   srv  tmp  var
boot  etc  lib   media  opt  root  sbin  sys  usr

/proc va /sys boshqalardan farq qiladi. Ulardagi “fayllar” diskda turmaydi, kernel ularni oʻqiganingiz zahoti yaratadi. Masalan, /proc/meminfo xotira haqidagi joriy maʼlumotni koʻrsatadi. Bu Linuxning mashhur gʻoyasi: tizimdagi deyarli hamma narsaga fayl orqali murojaat qilinadi.

Mini quiz

Serverdagi nginx ishlamay qoldi, xato sababini uning logidan qidirmoqchisiz. Qaysi papkadan boshlaysiz?

Absolute va relative path qanday farq qiladi?

Faylning manzili yoʻl (path) deyiladi. Uni ikki usulda yozish mumkin.

absolute path / bilan boshlanadigan toʻliq yoʻl; qaysi papkada turganingizdan qatʼi nazar bitta joyni koʻrsatadi. doim / bilan boshlanadi va root papkadan boshlab toʻliq yoʻlni koʻrsatadi: /var/log/nginx/access.log. Qayerda turganingizdan qatʼi nazar, u har doim bitta faylni bildiradi. Skriptlar va sozlama fayllarida shu shakl ishlatiladi.

relative path / bilan boshlanmaydigan yoʻl; joriy papkadan boshlab hisoblanadi. esa / bilan boshlanmaydi va joriy papkadan hisoblanadi. Agar siz /var/log da tursangiz, nginx/access.log yetarli. Lekin boshqa papkaga oʻtsangiz, xuddi shu yozuv boshqa joyni koʻrsatadi yoki umuman ishlamaydi.

Relative pathlarda uchta maxsus belgi bor:

  • . — joriy papka.
  • .. — bir pogʻona yuqoridagi papka: /var/log dan .. — bu /var.
  • ~ — uy papkangiz, masalan /home/student.

cd va ls bilan qanday yuriladi?

Fayl tizimi boʻylab yurish uchun ikki buyruq yetarli. cd (change directory) joriy papkani almashtiradi, ls esa papka ichidagi narsalarni koʻrsatadi. Qayerda turganingizni oldingi darsdagi pwd aytadi.

student@wcode-lab:~

Buyruq: cd /var/log

Buyruq: pwd

/var/log

Buyruq: ls

alternatives.log  apt  btmp  dpkg.log  faillog  lastlog  wtmp

Buyruq: cd apt

Buyruq: ls -l

total 16
-rw-r--r-- 1 root root 4724 Nov 10 09:14 eipp.log.xz
-rw-r--r-- 1 root root  310 Nov 10 09:14 history.log
-rw-r----- 1 root adm  2198 Nov 10 09:14 term.log

Buyruq: cd ..

Buyruq: pwd

/var/log

Buyruq: cd

Buyruq: pwd

/home/student

Natijani shunday oʻqing. cd /var/log absolute path bilan toʻgʻridan-toʻgʻri log papkasiga oʻtdi. cd apt esa relative path: u joriy papka ichidagi apt ga kirdi, bu yerda paket menejeri oʻz loglarini yozadi. cd .. bir pogʻona yuqoriga qaytardi. Argumentsiz cd doim uy papkangizga olib boradi.

ls -l har bir faylni alohida qatorda koʻrsatadi: huquqlari, egasi, hajmi va oʻzgartirilgan sanasi bilan. Huquqlar ustunini keyingi darsda batafsil koʻramiz. ls -a esa nomi nuqta bilan boshlanadigan yashirin fayllarni ham koʻrsatadi, masalan uy papkasidagi .bashrc.

Yangi papka qanday yaratiladi?

Papkani mkdir (make directory) yaratadi: mkdir notes joriy papkada notes ni hosil qiladi. Bir nechta pogʻonani birdaniga yaratish uchun -p opsiyasi bor. mkdir -p ~/app/config avval app ni, keyin uning ichida config ni yaratadi. Papka allaqachon boʻlsa, -p xato bermaydi.

Muhandis notanish serverga kirganda odatda shunday yuradi: ls /etc bilan ilovaning sozlama papkasini topadi, ls /var/log bilan uning logini topadi va ikkalasini cat yoki less bilan oʻqiydi. Labda aynan shu yoʻlni oʻzingiz bosib oʻtasiz.

Xulosa

  • Linuxda disk harflari yoʻq: hamma narsa bitta / root papkadan boshlanadigan daraxtda turadi.
  • Sozlamalar /etc da, loglar /var/log da, foydalanuvchi fayllari /home da saqlanadi.
  • Absolute path / bilan boshlanadi va hamma joyda bir xil ishlaydi; relative path joriy papkadan hisoblanadi.
  • cd papkani almashtiradi, ls ichini koʻrsatadi, .. bir pogʻona yuqoriga, ~ esa uy papkaga olib boradi.
  • mkdir -p kerakli papkalarni oraliq papkalari bilan birga yaratadi.

Oʻzingizni tekshiring

Yakuniy quiz

0 / 3

1-savol

Qaysi yoʻl absolute path?

2-savol

Siz /var/log/nginx papkasidasiz. cd .. dan keyin qayerda boʻlasiz?

3-savol

Ilovaning sozlama faylini odatda qaysi papkadan qidirasiz?